We onderschatten hitte. Vooral als hondeneigenaar. Het voelt nog wel mee, het is "maar even", de hond loopt er toch graag op uit. Maar terwijl jij op schoenen staat, loopt je hond blootsvoets over asfalt dat 30 graden warmer is dan de lucht.

Dit artikel is een compleet hitteplan voor honden. Het noodprotocol staat bovenaan, want bij oververhitting telt elke minuut. Daaronder vind je de symptomen, de eerste hulp, wat je nooit moet doen en hoe je voorkomt dat het zover komt. Bewaar dit artikel of stuur het door naar iedereen met een hond. Eén bericht kan een poot redden, en soms een leven.

Noodprotocol: doe dit nu

Vermoed je dat je hond oververhit is? Volg deze drie stappen, in deze volgorde. Begin nu, lees de rest van het artikel pas als het koelen loopt.

De cijfers achter de hitte

De lucht is wat de thermometer aangeeft, maar je hond loopt niet in de lucht. Hij loopt op asfalt, op tegels, op zand. Die zijn altijd warmer dan de lucht, vaak 20 tot 30 graden warmer. En in tegenstelling tot jouw schoenzool zit er tussen zijn pootkussens en het hete oppervlak helemaal niets.

Hoe heet wordt de grond echt?

Bron: Vier Pfoten (DE), TraumaPet (NL), Petbase.eu.

Bij de huidige Europese hittegolf worden overal records gebroken: Spanje 42,7°C, Frankrijk 40°C+ met asfalt tot 80°C, Duitsland 41°C, UK 38°C (heetste junidag ooit). De heat dome blijft nog dagen actief.

De asfalt-handtest

Leg de rug van je hand plat op de stoep. Kun je hem geen 7 tot 10 seconden laten liggen, dan kan je hond er niet over lopen. Zo simpel. Doe deze test elke keer voor je de deur uitgaat, ook in de schaduw, ook 's avonds, ook als het "wel meevalt".

Symptomen herkennen, in twee fasen

Oververhitting komt in fasen. Wat in de eerste fase nog terug te draaien is met koeling en rust, wordt in de tweede fase een veterinaire spoed waar elke minuut telt. Leer ze beide herkennen.

Eerste hulp stap voor stap

1. Verplaats je hond naar de koelste plek die je hebt. Binnen met airco of ventilator is ideaal. Anders schaduw met luchtstroming.
2. Verwijder halsband en tuigje. Alles wat warmte vasthoudt rond de hals moet eraf.
3. Koel met lauw water, niet ijskoud. Begin bij de plekken waar grote bloedvaten lopen: buik, oksels, liezen, nek. Werk daarna over de rest van het lichaam.
4. Zet een ventilator of een raam open richting de natte vacht. De combinatie van vocht en luchtstroming koelt veel sneller dan water alleen.
5. Bied lauw water aan in kleine slokjes. Forceer niet als je hond niet drinkt of niet helder is.
6. Bel de dierenarts of dierenambulance 144 zodra het koelen loopt. Ook als je hond opknapt: oververhitting kan inwendige orgaanschade veroorzaken aan nieren, lever, hersenen en hart die pas later zichtbaar wordt.
7. Vervoer met natte handdoeken over het lichaam, airco aan in de auto, ramen open. Blijf koelen onderweg.

Wat je nooit moet doen

Drie dingen waarmee mensen het per ongeluk erger maken. Onthoud ze.

Checklist voor je de deur uitgaat

Korte checklist voordat je naar buiten gaat met je hond bij warm weer. Print 'm of bewaar 'm in je notities.

Bij twijfel: laat de wandeling vallen. Een dag overslaan of vervangen door binnenactiviteit (snuffelmat, korte training, kauwbot) is altijd beter dan een oververhitte hond.

Welke honden lopen extra risico?

Niet elke hond loopt evenveel risico. Onderzoek van het Royal Veterinary College (Davies et al., 2020, gepubliceerd in Scientific Reports, op basis van 905.543 honden in Britse veterinaire praktijken) bevestigt welke groepen extra kwetsbaar zijn. Drie groepen verdienen extra aandacht: kortpotige honden, brachycefale (kortsnuitige) rassen en grote honden.

Kortpotige honden: dichter bij het hete oppervlak

Mops, teckel, basset, corgi, scottish terrier, welsh corgi, dachshund, jack russell, beagle. Hun buik zit soms maar 15 tot 25 centimeter boven de grond. Dat is exact de zone waar de warmte van het asfalt blijft hangen.

Bij 30°C lucht en 57°C asfalt is de luchtlaag direct boven de grond vaak warmer dan de gemeten luchttemperatuur. Een hond met lange poten zoals een windhond ademt op 60 cm hoogte koelere lucht in. Een teckel ademt op 20 cm hoogte de heetste laag direct boven het asfalt. Dat verschil is groter dan je denkt.

Praktisch: voor kortpotige honden geldt de drempel niet bij 25°C maar al bij 22-23°C. Hou rekening met extra warmtestraling van onder, niet alleen van boven. Een wandeling op gras of in bos is veel veiliger dan een tegelpad in de schaduw.

Brachycefale rassen: hijgen werkt niet goed

Mops, franse bulldog, engelse bulldog, boxer, shih tzu, cavalier king charles, pekingees, brusselse griffon. Honden koelen vrijwel uitsluitend door te hijgen (vacht-zweten kan een hond niet, ze zweten alleen via voetkussens). Brachycefale rassen hebben door hun korte schedel een vernauwde luchtweg, een te lang zacht gehemelte en vaak smalle neusgaten. Hijgen kost ze veel meer energie en levert veel minder koeling op.

Recent VetCompass-onderzoek (2022) vond dat brachycefale honden een ongeveer 3 keer zo hoog risico op een dodelijke hitteberoerte hebben (odds ratio 3,01). Voor mops, franse bulldog en boxer is een wandeling bij 25°C al een serieuze belasting. Tip: verlaag jouw drempel met 5°C ten opzichte van een gezonde labrador. Wandel alleen vroeg, kort en op gras.

Grote en zware honden: warmte raakt moeilijker kwijt

Sint bernard, leonberger, newfoundlander, deense dog, mastiff, berner sennen, kuvasz, alaskan malamute. Honden boven 30 kg, met name boven 50 kg, zijn structureel kwetsbaarder. Twee fysieke oorzaken:

• Oppervlakte-volume-verhouding. Hoe groter het lichaam, hoe minder huidoppervlak per kilo lichaamsgewicht. Warmteafgifte gaat via huid en ademhaling. Een hond van 60 kg moet zes keer zoveel warmte kwijt als een hond van 10 kg, maar heeft daar niet zes keer zoveel "koeloppervlak" voor.
• Vacht aangepast op koud klimaat. Sint bernard, newfoundlander, leonberger, malamute en kuvasz zijn gefokt voor bergen, zee of arctisch klimaat. Dichte onderlaag plus dubbele vacht houdt koude buiten, maar ook warmte binnen. In Nederlandse zomers werkt dat tegen ze.

In de Davies-studie hadden honden zwaarder dan 50 kg significant meer kans op een hitte-incident, ook bij relatief gematigde temperaturen. Voor deze rassen: korte wandeling op gras voor 09:00 en na 21:00, geen actief spel in de zon, koelmat binnen, vers water op meerdere plekken. Bij 30°C of hoger het liefst helemaal niet naar buiten.

Overige risicogroepen

• ✓Senioren (8+ jaar). Slechtere temperatuurregulatie en vaak achterliggende klachten.
• ✓Puppy's (< 6 maanden). Temperatuurregulatie is nog niet uitontwikkeld.
• ✓Overgewicht. Vetweefsel isoleert warmte en zwaarder werk = meer warmteproductie.
• ✓Hart- en longproblemen. Elke aandoening die ademhaling of bloedsomloop belast verhoogt het risico.
• ✓Donker of dik vacht. Vooral zwarte honden absorberen meer zonnewarmte.

Heb je een hond uit een van deze groepen? Verlaag je drempel met 3 tot 5°C. Wat voor een gezonde border collie nog acceptabel is, kan voor een franse bulldog of sint bernard al levensgevaarlijk zijn.

Deel deze hitte-noodkaart

Stuur dit door naar iedereen met een hond. Eén bericht kan een poot redden, en soms een leven.

Veelgestelde vragen

Mag ik mijn hond uitlaten bij 30 graden?+

Niet tussen 12:00 en 18:00, en alleen op gras of in de schaduw. Asfalt is bij 30°C al ongeveer 57°C, genoeg voor brandwonden. Kies vroege ochtend (voor 09:00) of late avond (na 21:00) en houd de wandeling kort.

Hoe weet ik of asfalt te heet is?+

Doe de handtest. Leg de rug van je hand 7 tot 10 seconden plat op de stoep. Lukt dat niet zonder pijn? Dan is het te heet voor de pootzolen van je hond.

Mijn hond hijgt veel, is dat erg?+

Hijgen is normaal als warmtethermometer van je hond. Maar heftiger dan normaal, gecombineerd met kwijlen, rusteloosheid, donkerrode tong of wankelheid is geen normaal hijgen meer. Dan kijk je naar hittestress of erger. Koel direct af.

Mag ik koud water uit de tuinslang gebruiken?+

Tuinslangwater dat enkele seconden gestroomd heeft is meestal lauw genoeg, prima om mee te koelen. De eerste straal die eruit komt kan kokend heet zijn (slang in de zon), even laten doorstromen voor je je hond ermee nat maakt. IJskoud water uit de kraan is af te raden vanwege schokrisico.

Welke rassen lopen extra risico?+

Drie groepen: kortpotige rassen (teckel, basset, corgi) die dichter op heet asfalt zitten, brachycefale rassen (mops, franse bulldog, boxer) die slecht kunnen hijgen, en grote zware honden (sint bernard, leonberger, mastiff) die warmte moeilijk kwijtraken. Plus senioren, puppy's, dikke honden en honden met hart- of longklachten. Bron: Davies et al., 2020, Royal Veterinary College.

Wat doe ik als ik geen auto heb en mijn hond moet naar de arts?+

Bel 144, dat is de landelijke dierenambulance. Zij komen langs of regelen vervoer. Bel daarnaast direct je eigen dierenarts voor advies. Begin altijd eerst met koelen voordat je vertrekt of wacht.

Helpt een koelmat of koelvest echt?+

Voor preventie zijn koelmatten en koelvesten zinvol, vooral voor brachycefale honden of senioren. Vervang het niet door uitlaten op het heetst van de dag: een koelvest is geen vrijbrief om in de hitte te wandelen.

Tot slot

Hittegolven worden in heel Europa intenser en komen vaker voor. Wat tien jaar geleden uitzonderlijk was, is nu normaal weer voor juli en augustus, en steeds vaker ook voor juni. Een hitteplan voor je hond is geen overdreven voorzorg meer, het is basale dierverzorging.

Sla dit artikel op of zet het in je favorieten. Stuur het door naar iedereen met een hond in je omgeving. Twijfel je over de gezondheid van je hond? Bel je dierenarts. Liever een keer te veel dan een keer te weinig.

Hydratatie: zorg dat je hond blijft drinken

Honden hebben bij warm weer 25 tot 50 procent meer water nodig dan normaal, afhankelijk van inspanning en temperatuur. Wat helpt: vers, koel, stromend water. Veel honden drinken meer uit een drinkfontein dan uit een stilstaande bak, omdat het geluid en de beweging hen activeren. Bij brachycefale rassen en senioren, die sneller uitdrogen, kan dat het verschil maken.

Geen drinkfontein? Vers water in een schone bak, twee tot drie keer per dag ververst, met eventueel een paar ijsblokjes erin werkt ook. Zet meerdere bakken neer op verschillende plekken in huis en tuin. Een hond die water moet zoeken in de hitte, drinkt minder.

Disclaimer: dit artikel is een informatieve gids en geen vervanging voor advies van een dierenarts. Bij twijfel of acute klachten: bel direct je eigen dierenarts of de dierenambulance op 144.

Bronnen